Make your own free website on Tripod.com

İRLANDA SANATI


Tunç devrinde İrlanda sanatı, yontma taşlarla, ince bir zevkle süslenmiş ve çoğu kez altından yapılmış çok sayıda eşyayla (mücevherler, kül kapları,vb.) temsil edilir.

New Grande ve Sliathna-Calliaghe'daki tümülüsler, en güzel yontma taş bloklarıyla çevrili megalitik dönemden kalma iki irlanda anıtı olarak kabul edilir; New Grande'de köşegen çizgiler, geçmeler ve çemberlerle süslü sarmal motifi, bunların üstündeki gravürlerin en yaygın motifidir.


KELT ETKİSİ

Hristiyanlık çağının başlamasından önceki iki ya da üç yüzyıl boyunca İrlanda'ya birbiri ardından pek çok Kelt dalgası geldi. Bu ülkeye, La Tene (İkinci Demir Devri) adı verilen uygarlığın girişi bu dalgalardan birine raslar. Bir yandan tunçtan maşrapalar ve aynalar, altın kakmalı gümüş tokalar, mezarlardan çıkarılan altın kolyeler, öte yandan da yerleşme yerlerinde bulunan araç-gereç, silah kılıflar, çanak-çömlek, paralar İrlanda Hristiyan sanatının geniş ölçüde yararlanacağı çok zengin bir sanat tabanı oluşturdu. Kelt mine ustalarında çok görülen sarmal çizgi motifleri VII. ve VIII. yy. İrlanda tezhip sanatçıları tarafından yeniden ele alındı; metal ve emaye işlemesinde başlıca motif olarak kaldı (Ardagh kupası, Tara broşu, VIII. yy).


TAŞ SANATLARI

Görünüşleriyle arı kovanını andıran, taştan yapılmış bir tür klübe olan dun'lar İrlanda'daki ilk mimarlık örnekleridir. ilk dua yerleri, bunlar örnek alınarak yapılmıştır ve en eski manastırların (Kerry açıklarında bir kayanın tepesindeki Skeling Michael) yapım biçimi de bu ilk dua yerlerininkinden pek farklı değildir. VIII. yy'da yapılan Armagh, Kildare, Lismore ya da Kels manastırlarından günümüze pek az şey kalmıştır.

Tek parça taştan oymalı yüksek haçlar olan high crosses, İrlanda sanatının süsleme özelliklerini yansıtır. En eski haçlar VI. yy'a kadar uzanır. Ahenny, Kilkieran, Killamory, Kilrea haçları VIII.yy'dan kalmadır ve oldukça ünlüdür; ama daha sonraki tarihlerde gerçekleştirilen en güzel örnekler, İrlanda'nın kuzeyinde yükselir.


ÖZGÜNLÜKTEN UZAK OLAN YAKIN ÇAĞLAR

XII. yy. ortalarına doğru Citeaux mezhebi üyeleri İrlanda'ya roman mimarlık üslubunu getirdiler. Mellifont (1142), Boyle (1161) ve Monasternenag (1185), Citeaux tarikatının kurduğu roman üslubunda manastırlardır; ama bu tarikat, zaten Norman fetihleriyle büsbütün yıkılacak bir sanatın özgün kaynaklarını geliştirmedi. XV. ve XIV. yy'larda İrlanda gotik mimarisi ingiliz gotik üslubunun pek parlak olmayan bir uzantısından başka bir şey değildi.

Reform döneminde çok sayıda manastır yakılıp yıkıldı; ayrıca sürekli savaş ve karışıklıklar içindeki XVII. yy. İrlanda'sı plastik sanatların gelişmesine elverişli bir ortam sayılmazdı.

Mimar ve heykelcilerin, Dublin'de ve İrlanda'nın birçok kentinde, İngiltere'de çok beğenilen örneklerden esinlenen önemli çalışmalara girişmeleri için XVIII. yy'ı beklemeleri gerekti. Bazen Yeni-gotik (Cork ve Killarney Katedralleri) bazen de yeni-klasik (1802'de James Gandon'un yaptığı Dubli adalet sarayı) üsluptaki XIX. yy. mimarisi pek belirgin değildir.

XX. yy. başlarında Jack Yeats, Paul Henry ve Patrick Tucky gibi ressamların yapıtları gerçek anlamda bir İrlanda okulunun varlığını kanıtlamaktan çok, bir takım bireysel öne çıkışları ortaya koyar.


Bkz. Karolenj Sanatı

Önceki ] Bölüm Başı ] Sonraki ]